maturidi.kz діни-танымдық порталы

  

A+ A A-

Ханафи мазһабының артықшылықтары және оны дұрыс пайдалану жолдары

Ханафи мазһабының артықшылықтары және оны дұрыс пайдалану жолдары

Мейірімді, Рақымды Алланың атымен бастаймын.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас Мүфтиіміз Ержан қажы Малғажыұлы хазреттің « Діни басқарманың 2020 жылға дейінгі даму Тұжырымдамасының қабылдауы мәні өте зор және бүгінгі куннің талабына сай қабылданған ресми құжат.

Тұжырымдамада ҚМДБ – ның жанынан арнайы ғылыми – зерттеу орталығын ашып, дәстүрлі Имам Ағзам Абу Ханифа мазһабының жолын қалың мұсылман қауымына егжей тегжейімен толыққанды тусіндіруі қолға алынып жатқаны қүантады. Ислам – ең әуелі ғылым мен білім. Олай болса Ислам ғылымын, мазһаб жолын жақсы біліп, насихаттай да, түсіндіре де алатын имамдарымыз, ұстаздарымыз бүгінгі заман талабына сай болып діни үгіт насихат жолын қолына алса мен ойлаймын бұл әлбетте оң нәтижесін, жемісін береді. Себебі Имам Ағзам мазһабын берік ұстанған адамдар, оның ішінде біздің ата бабаларымыз да «Ислам қылышы» атанып, ең мықты мұсылмандар болғаны тарихтан белгілі. Ислам дінінің кеңінен қанат жайып, ғылымда, өңерде және мәдиниетте әлемдік өркениеттің жоғары сатысына жетуіне баға жетпес үлес қосқандар осы мазһабтың өкілдері десек қателеспейміз. Осы жолда болған қазақ даласында ғасырлар бойы мұсылмандар арасында діни қайшылықтар болған емес.

Ханафи мазһабының артықшылықтары және оны дұрыс пайдалану жолдары.

Аллаһ Тағала Құран – Кәрімнің аяттары мен пайғамбарымыз Мұхаммед (ﷺ) – ның көптеген хадистерінде мұсылман баласын бірлікке, ынтымаққа, достыққа шақырады және мұсылмандардың арасында бір – біріне деген махаббатты болуын қалайды.

Бұл туралы Аллаһ Тағала Құран – Кәрімде былай деп айтқан: «( Барлық істе) Аллаһқа және оның пайғамбарына мойын ұсұныңдар, өзара жанжалдаспандар, ол жағдайда үрейленуге ұшырап, бойларыңнын күш - қуаттарың қашады. Әрі сабырлы болындар. Әлбетте Аллаһ сабыр етушілермен бірге» - дейді. (Әнфал сүресі, 46-аят).

Мұсылмандар Аллаһ Тағала және оның Елшісі Мұхаммед (ﷺ) – ға қаншалықты көп бой ұсынса, табыс – сауаптары да соншалық көп болмақ. Атап айтсақ, мұсылмандар өзара жанжал мен талас – тартыс жасауға бармай Аллаһ Тағала және оның Елшісіне (ﷺ) мойынұсұнса, көп жағдайда, табысқа қол жеткізулерінің негізі себептерінің бірі болады. Аллаһ Тағала және оның Елшісіне (ﷺ) мойынсұнбай талас – тартысқа түсу, бір-бірімен дұшпандыққа барудың нәтижесі немен аяқталатыны аяттың жалғасында баяндалып тұр. Иә, Аллаһ Тағала тек қана ақиқатты айтады. Ислам тарихында мұсылмандардың жеңіліске ұшырауларының басты себебі талас – тартыс, ішкі жанжалдар болатын. Осыған байланысты жиырмасыншы ғасыр ғұламалардың бірі шейх Мұхаммад әл – Ғазалидің Алжирдің Ситиф қаласында болып өткен ғылыми конференцияда айтқан пікірін келтірмекпін. Бұл конференцияда ол мына төмендегі пікірді айтқан еді: «Аллаһ Тағала маған Ислам тарихын жақсылап  оқып – үйрену мүмкіндігін ашты. Бүгін мен Ислам тарихын, қажетінше, игердім дей аламын. Аллаһтың атымен ант етемін, мұсылмандар Ухуд тауындағы соғыстан кейін қазіргі уақытқа дейін сыртқы жаудан жеңілген емес. Мұсылмандардың қай уақытта да жеңіліске ұшырауының себебі: ол тек қана өзара талас – тартыстары мен ішкі жанжалдарының салдарынан болған»  Сол үшін жоғарыда келтірілген аят соңында Аллаһ Тағала: «Әрі сабырлы болындар. Әлбетте, Аллаһ сабыр етушілермен бірге болады» - деп баян етуде. Демек, арада талас – тартыс, қарама – қайшылықтар тудырмау үшін сабыр сақтау қажет. Сабырсыздық – мұсылмандар арасында түрлі талас – тартыстардың, ұрыс – жанжалдардың шығуына себеп болады. Аллаһ Тағала әрқашан да сабыр етушілермен бірге болады. Оларды түрлі жамандықтардан сақтайды. Сабырсыздық танытып, шыдамсыз болғандар әрқашан, талас – тартыстарға тап болады.

Баршаға аян, осы діни алауыздық және белгілі мазһаб жолын ұстамау басқа көрші мемлекеттерде, біраз жылдар бұрын, көрініс берген еді, соның аяғы немен біткеніне барлығымыз куәміз. Өкінішке орай, осындай іріткі салушылық мұсылман жамағаттарының ішінді, соңғы кезде біздің республикамызда да көрініс беріп жатыр. Соның ішінде, кейбір жастар, осындай жолды ұстап,  мұсылмандардың ішінде ірікті салу арқылы, әке мен баланың арасына, аға мен інісінің арасында дұшпандыққа итермелеп, көреалмаушылыққа, туыстардың ішін де дұшпандықтың тууына себепші болып жатқандары баршаға белгілі.

Тіпті, өткен ғасырларда дін ғұламаларын, мужтахидтерді, (муфассир) және тәпсір ғалымдарын жамандап, оларға тіл тигізуге дейін барған.

Сол үшін мен, ҚМДБ – ның өкілі ретінде ойымды және осы мақаламдатек адамдардың, намазхандаруың арасын жақындату үшін, жамағаттың және Ислам дінінің пайдасы үшін, білгендерімді, оқығандарымды, естігендерімді, ой елегінен откізіп барып, ақықат ретінде баяндап беруге тырысамын, тек біреуді қорлау үшін емес. Мүмкін, жоғарыда сөз еткен мұсылман баурларымыз өз жолын білмегендіктен таңдаған шығар не білімі жетіспегендіктен, ғылымсыздықтан  шығар. Осы сөздерімізден олар ақиқатты біліп алса, онда мұсылмандардың ауыз бірлігі артады және қай мазһабты және қай жолды таңдағандарының дұрыс екендігін біледі. Менің бірден – бір мақсатым – осы мәселеге жамағаттың көзін жеткізу.

Біріншіден, Салафи деген не мағына береді, қашан пайда болды, сол туралы айтайын. «Салаф» сөзі Қасиетті – Құранның бірнеше жерінде кездеседі «алдыңғы өткендер», «бұрынғылар» деген мағынаны береді. Ислам ғұламаларының көбінің пікірінше мұсылмандардың алдыңғы  үш толқыны «салафилер» деп аталған. Олар – Пайғамбарымыздың (ﷺ) сахабалары, табиғиндер (сахабаларды көргендер) мен табаға табиғиндер (табиғиндерді көргендер). Сонда өздерін «салафилер» деп санаушылар Ислам тарихының әуелгі үш ғасырында өмір сүргендер, яғни өздерін Құран – Кәрім мен Сүннетке ғана сүйенеміз дейтіндер. Демек, жоғарыда айтылған үш әулет – салафтар, яғни Мұхаммед пайғамбарымыздың (ﷺ) уақытында оған жақын болғаны үшін, Исламды тәжірибеде толыққанды және таза түсінгендерінен, сонымен қатар Исламның дамуына үлес қосқаны үшін, мұсылмандар арасында жоғары құрметке ие. Ал қазіргі салафилер бұрынғылардың жолындамыз дегендерімен, шынында, олай емес. Себебі, қазіргі салафилер алдыңғы үш толқыннан өте қашық жатыр.

Бүгінгі күнгі өздерін салафилер деп айтатын ағым 20 ғасырдың ортасында пайда болған, оған дейін салафия жоқ еді, бұлар уаһабилерден бөлініп шыққандар. Бұлардың ұстанатын жолдарын Араб, Үндістан мен Пакістан ғылымдары «ломазхабия» (қазақша айтқанда мазхабсыз), ал Үнді мен Пакістан мұжтахидтері бұларды «Ғайри Мұқаллид» (төрт мазхабтың біреуіне де кірмейтіндер) деп атайды. Бұлардың ұраны – Құран мен  Сүннет. Былай қарағанда қандай құлаққа жағымды ұран, бірақ ол көпшілікті алдау үшін айтылған. Жарайды енді, салаф дейтін болсақ, бұлар Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) сахабалары, табиғиндер мен табаға табиғиндер (яғни сахабаларды көргендер, табиғиндерді көргендер) енді олардың өмір сүрген ғасырларын алып қарайық. Сол уақыттағы мұсылмандар мазһабсыз болды ма екен немесе мазһаб жолын, яғни Ханафи, Шафиғи, Ханбали, Мәлики жолын ұстамады ма екен?! Бұл төрт мазһаб жолын ұстағандар Тақлид қауымына жатады. Тек Қазіргі салафи тобы мазһаб жолын ұстамайды, олар «Ғайра Мұкаллид» деген атпен дүниеде белгілі топ. Кәнеки, ойланайық: ғұламалардың сөзіне сену, Құран мен Сүнетке сену, Ижмаъ мен Қиясқа сенуідің шарғи дәлелдері бар ма немесе ғалымдардың сөзіне сенбеу, мазһабсыз болудың Құран мен Сүнетте дәлелдері бар ма?

«Аһли сунна уал жамағат» жолын ұстаушылар, яғни төрт мазхабты мойындаушылар Тақлидқа бағынады дедік, ал Тақлидтің барлық дәлелдері Құран мен Сүннеттен, Ижмаъ пен Қиястан алынады. Ал, қазіргі салафия тобы өзінің дәлелдерін қайдан алған?!

Тақлид – ғалым мұжтаһидтердің сөзіне сеніп, олармен амал етушілер. Аллаһ Тағала – Құран Кәрімінде былай айтқан: «Егер білмесендер ілім иелерінен сұрандар (әнбия сүресі 7 аят) Аллаһ Тағала барика адам баласы ғалым еместігін, шариғат үкімдерін толық түсінбейтінін біліп, біздерге былай әмір етеді: ғалымдар халықтың ішінде көп емес, олар санаулы, сондықтан түсінбейтін, білмейтін шариғат үкімдерін ғалымдардан, білімі бар адамдардан сұрандар. Бұл – Аллаһ Тағаланың әмірі, бұйрығы! Ол неменеге шақырады? Тақлидқа бой ұсынуға шақырады. Сонымен Тақлид деген сөздің мағынасы ғалым адамның патуасына амал ету немесе сол ғалым адамның шығарған үкіміне амал ету болып табылады.

Бұл туралы басқа бір аятта: «Сонда әр топтан дін ғылымын үйреніп, олар қайтып келгенде, қауымының Құдайдан қорқуы үшін оларды неге ескертпейді екен» дейді. (Тәубе сүресі, 122 - аят).

Бұл аятпен де Аллаһ Тағала мынаны бізге бұйырып тұр: «Сіздердің адамдарың ғылым, білім үйренсін» - деп. Мысалы, олар фиқһ, шариғат білімін үйреніп келіп өзінің елінде, адамдардың сұрақтарына білмеген мәселелеріне жауап беру арқылы шешіп берулері керек екендігін айтып тұр. Құранда бұл туралы басқа да аяттар бар. Өйткені, қарапайым мұсылмандардың білімі ұлы имам – мужтаһидтердің білімдерінің қасында ештенеге тұрмайды. Пайғамбарымыз Мұхаммед (ﷺ) алғашқы арабтарға Ислам дініне шақыру үшін сахабаларды мұғалім, ұстаз ретінде әрбір елді мекендерге жібергендігі туралы риуаяттар көп. Соның бірі Сахаба Мукъәз ибн Жәбал (р.а.) Йемен еліне ұстаз ретінде жіберілген екен. Бұл әңгіме сахих хадиспен дәлелденген. Пайғамбарымыз (ﷺ) Муъәз ибн Жәбалды (р.а.) жіберер алдында: «Сен енді сол елге ұстаз болып бара жатырсын. Халықтың ішінде қойылатын шариғи мәселелер туралы сұрақтарға қандай дәлелдермен үкім шығарасың? – деді. Ол айтты: - Я Расулуллаһ, ең бірінші Құран аяттарының үкімімен. – Пайғамбар (ﷺ) айтты: «Егер Құраннан таба алмасан ше? – Я Расулуллаһ, онда Сіздің сүннет жолыңызбен, Сіздің хадистеріңіздің үкімімен». – Пайғамбарымыз (ﷺ) соңғы сұрағын қойды: «Құраннан және менің хадистерімнен де ол шариғат мәселесінің жауабы табылмаса онда не істейсін?» Муъәз ибн Жабал (р.а.) айтты: - Я Расулуллаһ (ﷺ) , өзімнің ижтиһадыммен, яғни тапқырлығыммен үкім шығарамын, пәтуа шығарамын. Аллаһ қаласа өзімнің шығарған үкімдерімде кемшіліктерді жібермеуге тырысамын. Сонда Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) өзінің қолын Муъәз ибн Жәбал сахабаның иығына (кеудесіне) қойып тұрып айтты: «Алхамду лиллаһ, Аллаһ Тағала өзінің пайғамбары таңдаған адамды қош көрді, және оның жұмысы Аллаһтың Разылығы мен пайғамбардың разылығына сай келеді», - деп.

Міне, бұл сахих хадистен білгеніміз және түсінгеніміз әрбір елді мекендерге жіберілген сахабалар сол елдерде мазһабтің имамы ретінде, басшы – ұстаз ретінде болғаннан соң сол елдің адамдары міндетті түрде бұл Пайғамбар (ﷺ) жіберген кісілердің айтқанын, бұйрықтарын, пәтуаларын мүлтіксіз орындауға міндетті еді.

Барлық шариғи үкімдерді салыстырып шешу сол жіберілген сахабаның патуасымен болатын еді. Міне, осы сахих хадис шариғат үкімдерін, шариғи мәселелерді салыстырып үкімін шығару, яғни Таклидға сүйенетін үкімдер шығару Пайғамбарымыздың (ﷺ) сүннеттерінен десек болады.

«Ижмаъ» - ты алсақ, бұл да Исламдағы ұстанатын үшінші шарғи жол болып есептелінеді. 1400 жылдан бері сахабалардың заманынан бастап пайғамбарымыз Мұхаммед (ﷺ) – дан кейін бүгінгі күнде дейін «Таклид» Ислам тарихында болған, оның барлығына барша Ислам ғұламары куәлік берген. Тек Тақлидті мойындамайтындар хауарижтер, тіпті, олар Таклідті харам дейді, сол себептен кейбір ғалымдар салафилерді де сол хауарижтердге жатқызады. Тек хауарижтерден басқалар, яғни бүкіл «Әһлус –Сунна уәл Жамаға» ғалымдары Тақлидті дұрыс деп біледі, 1400 жылдан бастап осы тәртіп келе жатыр, қараңызшы, пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с. – ден кейін халифалар (хулафай рашидин) мазһаб имамдары сияқты еді, олар пәтуа беретін, олардың пәтуасының негізінде Ислам үмбеті амал ететін. Осы халифалардан кейін елдің басқаруына Пайғамбарымыздың (ﷺ) сахабалары шыққан еді, ол сахабалардың барлығы ғалым емес еді, барлығы мужтаһид, фиқһ ғылымының ғалымдары емес еді, соңдықтан Аллаһ Тағала бұйырды: «Егер білмесеңдер ілім иелерінен сұраңдар» - деп. Міне, осы аят ең бірінші, сол замандағы сахабаларға қатысты еді, сол замандағы сахабалар да, қанша білгір болса да, Білім үйренуге ұмытылатын Құран солардың тілімен, сол сияқты Пайғамбарымыз (ﷺ) да солардың тілімен сөйлейтін еді. Сонда да Аллаһ қарапайым халыққа: «Білмейтін шариғат үкімдеріңізді білетін ғалым ғұламалардан сұраңдар» - деген.. Бұл нені көрсетеді? Бұл тек Құран және Сүннеті білу фиқһ ғалымы түгіл жай ғалым болуға жетіспейтіндігін көрсетеді. Ал, бүгінгі салафилер сол пайғамбар заманындағы сахабалардан жақсы білетіндер болып шыққаны ма?!

Қияс – Ислам жолындағы пайдаланатын төртінші жол. Қияс та, біздерге, Тақлид жолымен жүруімізді талап етеді. Осы туралы бір мысал келтірейік. Мысалы, бір адам ауырып қалды, бұл адам бір дәрігердің алдына барып өзінің ауруын айтып, ол дәрігердің айтқанымен өзін емделгені дұрыс па? Әлде өзіне – өзі дәрігер болып, маманға көрсетпей, емделгені дұрыс па?

Бұның қайсысы ақылға сыйымды. Сөзсіз, алғашқысы. Енді осы екі жағдайды салыстырайық. Тақлидпен амал ететін әрі төрт мазһабтың бірін ұстанатын жол мен Тақлидпен амал етпейтін әрі ешбір мазһабты ұстанбайтындардың жолын.

Енді осы төрт мазһабтың бірін ұстанып, Тақлидпен өмір сүретіндер Құранмен, Сүннетпен, Ижмаъпен, Қияспен амал ететінін көрдіңіздер. Біз Құранмен, Сүннетпен ғана амал етеміз деу – өздерін салафи санайтын кісілердің ұраны, осы төрт мазһабта «Аһлус – сунна уәл жамағатты» ұстанатындар осы Құранмен, сүннетпен амал етеді. Тек айырмасы біз осы Құран мен Сүннетті жетік білетін ғалымдар, мұжтаһидтер арқылы амал етеміз. Ал өздерін салафи санайтын топтар өздерінше амал етеді де, ғылым мұжтаһидтердің шешімдерін, айтқандарын өздеріне қабыл етпейді. Өздерін – өздері мужтаһид есептейді. Құран мен Сүннетке тікелей өздері шешім шығарады. Бұл сол өзін – өзі, емдейтін ауру адам сияқты. Ал мужтаһид ғалымдардың үкімін, шешімін қабылдап мазһабты ұстанатындар сол бас дәрігерге барып көрінген адам сияқты есептелінеді.

Енді қарайық, осы мазһабтардың бірінің жолымен жүретіндердің дұрыстығы Құранмен, Сүннетпен, Ижмаъ пен Қияспен дәлелденді. Ал мазһабсыз жүретіндердің не Құранмен, не Суннетпен, не Ижмаъмен, не Қиястан ешқандай дәлелдері жоқ.

Енді осы төрт мазһабты қарайық. Олар қашан, пайда болды. Пайғамбарымыз Мұхаммед (ﷺ) заманында Абдулла ибн Аббас, Абдулла ибн Ғұмар, Зәйд ибн Сәбит, Абдулла ибн Масғуд, Убай ибн Кааб (р.а.) сахабалар әрқайсысы мазһабтың имамы ретінде еді. Сахабалар ғалымдар болмаса да фиқһ ғылымын жетік білетін сахабалар еді. Мысалы, Мекке қаласында жамағат Абдулла ибн Масғұдтен сұрап алып соның пәтуасымен, соның бұйрығымен жұретін, себебі барлық сахабалар ғалым, мужтаһид емес еді. Көпшілігі парыз, уәжіп, суннет, мүстахаб, адал, арам, макруһтың үкімін шеше алмайтын. Себебі, Құранның ешбір жерінде пәлен амал парыз, мынау амал уәжіп немесе бұл адал, бұл арам деп айтылған жоқ. Әрине, кейбір жерінде Аллаһ Тағала  арам етіп немесе тоқтату мақсатында айтылған үкімдері бар. Бірақ,  бұл өте аз. Мүмкін 5-10 пайыз шығар. Қалған 90 пайыз шариғи үкімдер Құран мен Суннет арқылы толық көрсетілмеген. Мысалы, айтады: «дәрет алғанда бетті жуу – парыз, екі қолды жуу – парыз, басына мәсіх тарту – парыз, бірақ Аллаһ Тағала Құранда осыларды парыз деген жоқ қой» - деп. Аллаһ Тағала Құранда былай деген: «Ей, мүминдер! Намазға тұрсаңдар жүздеріңді және шынтақтарға дейін қолдарыңды жуындар. Бастарыңа мәсіх тартыңдар және тобықтарыңа дейін жуыңдар».

Аллаһ Тағала айтады: «Сендер қашан намазға ниет етсеңдер жүздеріңді жуыңдар, қолдарыңды шынтақтарыңа дейін жуындар, бастарыңа мәсіх тартыңдар, аяқтарыңды жуыңдар», - деп әмір бұйырып жатыр. Құранда осы сияқты әмірлер көп, бірақ әмірлердің барлығы парыз деген ұғымды бермейді.

Мысалы, қажылық турасында Аллаһ Тағала Құранда айтады: «және қашан ихрамнан шықсаңдар аң аулай аласыңдар» (Маида сүресі, 2 аят). Бұл да әмірге жатады. Немесе қарыз берген кезде Құранда былай деп айтады: «Ей, иман келтіргендер! Егер белгілі мерзімге бір – біріңе қарыз берсеңдер, оны хаттасып (жазып) қойыңдар» (Бақара сүресі, 282 аят).

Осы Құран аяттарының парыздығын, уәжіптігін немесе қандай әмірді көрсететінін кім белгілеп берді?  Мұхаддистер ме! Жоқ Бұларды ешбір хадисте Пайғамбарымыз Мұхаммед (ﷺ) айтқан емес. Бұлардың барлығын мужтаһидтер, фиқһ ғалымдары шығарып берді. Сол үшін Аллаһ Тағала әмір етті: «Сонда әр топтан дін ғылымын үйреніп, олар қайтып келгенде, қауымының Құдайдан қорқұы үшін оларды неге ескертпейді екен» деген аяттың бұйырылғандары осы пайғамбардың сахабалары еді, осы сахабаларда біздің қазіргі салафилеріміз сияқты Құран мен хадисті білетін еді, түсінетін еді, олардың көпшілігі Құран қари еді, сонда да оларға әмір етілді, фиқһ ғылымын үйреніңдер деп. Осы аяттан белгілі болғандай Құран мен хадисті ғана білгенмен адам шариғатта фиқһ ғалымы болып есептелмейді.

Аллаһ Тағала әмір етіп тұрғандай фиқһ ғылымын үйреніңдер дегені, фиқһ осындай бір ғылым, Құран аяттарынан мағына шығарып, мынау аят парыз деген ұғым береді, мынау тоқтату, мынау арам деген түсінік береді, мынау сауап дегенді, бұл мәселелерді тек мужтаһид, фиқһ ғалымдары шығаруға күштері жетеді. Тіпті, көптеген мұхаддистерінің өздері де фиқһ ғылымын жетік білмейтін еді.

Имам Аъмаш пен имам Ағзам заманында отырған жерде бір шариғи мәселе шығып қалды да, оның жауабына имам Аъмаш қиналып қалды. Бұл әңгіме туралы бірнеше кітаптарда жазылған. Имам Аъмаш хадис ғылымының белгілі ғалымы еді. Сонда да ол кісі имам Ағзамға осы мәселенің шешімін айтуды сұрады. Имам Ағзам мәселенің шешімін айтып берді. Имам Аъмаш қайран қалды да: «Иә, имам Ағзам бұл шешімді қайдан алдын?»  - деді. – Сол Сіз айтқан хадистен шығырдым деді. – Қандай хадис? Кейін имам Ағзам оған хадисті оқып берді. Сонда имам Аъмаш өте риза болып: «Аллаһ Сізден разы болсын!» - деп айтты. Сіздер фиқһ ғалымдары дәрігер сияқтысыздар: ал біздер – мухаддистер дәрі дайындайтын адам сияқтымыз. Қараңызшы мухаддис пен фиқһ ғалымы арасында қандай айырмашылық бар. Мүхаддис хадистің сахихтығын немесе әлсіздігін анықтап фиқһ ғалымына қалдырады.

Фиқһ ғалымы сол хадис бойынша үкім шығарады: мынау – парыз, мынау уәжіп, мынау – дұрыс, мынау – қате дегенді фиқһ ғалымы шешіп береді. Өкінішке орай, бүгінгі біздің өздерін салафи санайтын бауырларымыз өздерін әлі – мухаддис, әлі – фиқһ ғалымы деп есептейді. Сол үшін егерде біздер бұрынғы хадис ғылымының ғылымдары, яғни мухаддистердің өміріне көз салатын болсақ имам Бұхаридан бастап баршалары мазһаб жолын ұстанатын еді. Тіпті, Ибн Таймия ибн Қайым да имам Ахмад ибн Ханбал мазһабында еді.

Ал бүгінгі күні пәтуә беретін дін маманы мұнымен қатар осы мәселеге қатысты сахабалардың пікірлері мен берген пәтуәларын, мұнан кейінгі мужтаһид ғұламалар мен бүгінгі ғалымдардың да көзқарастарын біліп, әрі жергілікті халықтың ұлттық ерекшеліктерін де жете ескеретіні түсінікті. Өзге үш мазһабтың негізін қалаушы имам Малик, имам Шафиғи, Ахмад ибн Ханбалдың қай – қайсысы болмасын пәтуә беруде имамдардың ұлығы имам Ағзам Әбу Ханифаны ұстаз тұтып, оның енбектеріне сүйенген. Сондықтан да ханафи жетекші мәзһаб саналады, Бұл мәзһабты бүгінгі таңда әлем мұсылмандарының жартысына жуығы ұстанады. Ал мәзһабтардағы айырмашылықтар тек «абзал» және «дұрыс» деген сөзде ғана. Біз өз мәзһабымызды абзал санаймыз. Ал қалған үш мазһабты дұрыс деп танимыз. Тек біздің мәзһаб «дұрыс», қалған ушеуі «бұрыс» деу адасушылыққа жатады. Ханафи мәзһабы негізінен Үндістан, Пәкістан, Ауғаныстан, Түркия, Ресей, Кавказ, Орта Азия мен Қазақстан мұсылмандары арасында кеңірек тараған.

Бұл мәзһаб өзге үшеуімен салыстырғанда жұмсағы, әрі халқымыздың табиғат болмасына, әдет – ғұрпына аса жақын. Өзге діни құқықтық мектептермен салыстырғанда өз жамағатына көп жеңілдік беруімен, әрі демократиялылығымен де ерекшеленеді. Сондықтан да өз кезінде жартылай көшпенді тұрмыс кешкен ата-бабаларымыз өз дүние танымы мен өміріне тонның ішкі бауындай жақын болғандықтан мұны әу бастан ақ қабылдаған.

Осынау ұлық ғұламаны толық біліп, тәну үшін ҚМДБ – ның торағасы, Бас муфти Ержанқажы Малғажы ұлы хазреттің қабылданған тұжырымдамасында ғылымы негізінде халыққа тұсындіруді ұйымдастырып отырғаны белгілі. Қабылданған Тұжырымдаманың мақсаты Имам Ағзам мазһабының абзалдығын, Имам Ағзамның ұлылығы арқылы әлем халқына жария ету болса, екінші жағынан Қазақстандық мұсылмандар үшін осы мазһабты жаппай ұстануды көздейді. Осы арқылы бізде мазһаб жолын ұстамайтындарға орын жоқтығын діттеуіміз керек. Бұл мазһабтың жолы ғасырлар бойы мемлекет саясатын алып жүруге толық алып журетінің көрсете алды.

Құрметті бауырлар! Енді бір мақаламен бұл туралы барлық ой – пікірлерімізді жеткізуге болмайды. Сонда да айтатыным: Құрметті жастар, Сіздер қай мазһабтың шын екендігін білгілерің келетін болса ең бірінші тарихқа жүгініп қарандар. Егерде осы «білгіштердің» сөзі шын болғанда, бұлар баяғында өздеріне еретін топтар табар еді. Мысалы, Үндістанда бұлар 200 жылдан бұрын пайда болған, басқа жерлерде 50 жылдан бері пайда болған. Бірақ еш жерде бұлар тұрақтаған жоқ, не Үндістанда, не Пакістанда, не Сирияда, тіпті Араб елдерінде де бұларға ешқагндай сенім жоқ, сол ушін бұлар көптеген мәселелерде жумһур, яғни барша ұлы ғалым, мужтаһидтерге қарсы, сондықтан сіздерге тағы да айтатыным: Әркімнің өз мазһаб жолын ұстауы уәжіп. Себебі, біздің мазһаб жолымыз түгелденіп болған, өзінің Ислам әлеміне белгілі орны бар,  кітаптары бар және ғылым негізінде дәлелдері де бар.

Осы жана шыққан «топтар» өздерінің қандай да бір шариғи мәселелерінде сұрақтар пайда болса осы сұрақтарының шешімін біздің мазһаб ғалымдарының кітаптарынан іздейді.

Құлағымыз естіген, біздің елімізде болған мына бір әнгімені айтқым келеді:

Біздің ауылға Сауд Арабиясынан келген бір ғалым Әли – Нахари – (ол кісі бүгінгі әлемде белгілі бір хадист ғалымы) шайхул – хадис, хадис ғылымының докторы, бүгінгі біздің мынау жаңадан шыққан ғалымсымақтардан мыңдаған есе дәрежесі жоғары тұрады. Біздің бір ұстазымыз имам болды, сақалы да жоқ еді. Әли – Нахари сол кісінің артынан намаз оқыды, кол көтерген жоқ, аминді дауыстап айтқан жоқ, ешбір сүннет намаздарды да қалдырымады, біздің мазһабымыз бойынша намаз оқыды. Бұл ненің дәлелі? Бұл ол кісінің білімді, әрі ғылым иесі екендігінің дәлелі.

Бүгінгі күні біздің жастарымыздың осы мазһаб жолын ұстамаудың бірден – бір себебі: бұл – білімсіздік, бұл – надандық, бұл – менмендіктің арқасы, бұл Ислам дінінің негізін толық түсінбеуден болған жағдайлар. Егерде біздер елдің бірлігін ынтымағын қалайтын болсақ әрбір адам өзінің мазһаб жолын ұстап, сол жолмен құлшылығын жасауы керек. Аллаһ Тағала баршамызға һидаят пен тауфық беріп, дін жолында қызмет етуімізді нәсіп етсін! Әумин!

 

Астана қаласы «Шейх Күнта қажы» мешітінің Бас имамы,
Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.
Жақия қажы Абдоллаұлы Исмаилтегі

 

Медиа

Наверх