maturidi.kz діни-танымдық порталы

  

A+ A A-

Экстремизмді дін атымен анықтау дұрыс па?

Бүгінгі таңда экстремистік ұйымдардың асыл дінімізді қаралауға, дәлірек айтқанда, адамзатқа құбыжық етіп көрсетуге құрылған жаулық ниетін күнделікті өмірімізде өзіміздің де «қолдап» жүргенімізді біріміз білсек, біріміздің біле бермейтініміз көңілді қынжылтады.

Толығырақ ...

Ислам тарихындағы «Ата Заң» – мемлекет басқарудың үздік үлгісі

Бүгінде плюрализмдік қоғам және ондағы қарым-қатынас жайында жиі айтылады. Өйткені қоғамның түрлі ұлт пен ұлыстардан, діндер мен сенімдерден тұратыны мәлім. Дегенмен, бұл мәселенің шешімін Ислам қоғамы ертеден тауып қойған. Бұған тарих куә. Мекке шаһарынан көшіп Мединеге келген Мұхаммед пайғамбарымызға (с.ғ.с.) жаңа мемлекеттің, Ислам мемлекетінің негізін қалау керек болды. Ал, бұл өлкеде Мединені жергілікті тұрақты мекеніне айналдырған яһуди, христиан, мүшриктер көп еді. Ол мемлекетті бөліп, мұсылмандарды оқшаулаған жоқ немесе өзге дін өкілдерін қудалаған жоқ. Керісінше бірінші кезекте өзге сенім  өкілдерімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Жаңа мемлекеттің қабырғасын қатайтып, қоғамды мығым әрі бір бүтін ету үшін шаһар тұрғындарының басын бір араға қосуды көздеді. Сөйтіп парасаттылықпен «бір мемлекет, бір қоғам» концепциясын іске асырды.

Толығырақ ...

Жат ағым – ұлттық қауіпсіздігімізге төнген қатер

Дінге қызыққан адам дін дегеніміз тұнып тұрған жақсылық деген оймен «рухани ұстаздың» айтқан уағызын ықыласпен қабылдайды. Ол үішн «ұстаздың» дінге қатысты айтқан әрбір сөзі шындық. Өйткені ол оның түсінігінде дін адамы ал, діндегі адам өтірік айтпайды. Қатарына адам тартып, қатарын көбейтуді көздеген теріс ағым өкілдері осынау «қағиданы» тиімді пайдаланады. Ол адамға күле қарап, имандылық, ізгілік, тақуалық, мейірім мен кешірім жайында көп айтып тыңдаушының сеніміне кіреді. Бұл бар болғаны азаматтардың басын айналдырып, өз қатарларына тарту үшін пайдаланатын бүркенішті реңк екенін естен шығармаған жөн. Айласын асырып, көздеген адамын өз қатарына қосқан соң, оған «өзіміз» деп басқа идеология құя бастайды. Оны қасындағы ағайын-туысы мен ата-анасы, жора-жолдастарынан алыстатып, өздерімен пікірлес жамағатқа қосады. Ең бастысы, оның дүниетанымын өзгертеді, мемлекетке, ұлтқа, дәстүріне қайшы көзқарас қалыптастырады.

Толығырақ ...

Ұлттық руханият пен діни құндылықтар сабақтастығы

Ұлттың тілі мен ділі және діні мен дәстүрі сынды ұғымдар ұлттық руханияттың мәні мен маңызы екеніне дау жоқ. Бұларды зерделеп, сақтап кейінгі ұрпаққа аманат етіп табыс ету – бүгінгі күннің талабы. Жаһандану заманында алпауыт мәдениеттер мен өркениеттер арасында жоқ болып жұтылып кетпеу үшін аталмыш құндылықтарды (ұлттық тіл, діл, дін мен салт-дәстүр) сақтап қалуымыз қажет. Осындай жолмен ғана өзіміздің ұлттық құндылықтарымызды сақтап қала аламыз.

 Сол үшін ұлттың дүниетанымдық көзқарасын, өмірлік ұстанымын, өзіне тән бітім-болмысын, ішкі жан-дүниесін, тарихи мәдениетінің рухани негіздерін қайта жаңғыртып, дұрыс танып-білу аса қажет. Өйткені жер шарын мекен еткен сан алуан ұлттар мен ұлыстардың өзіне ғана тән атадан балаға беріліп келе жатқан уақыт сынынан өткен дүниені тану, пәлсапалық ой жүгірту, дін ұстану, дұрыс өмір сүру сыңды өз дәстүрлері мен жолдары бар. Қазақ халқы өзіне осындай жолдардың ішінен мұсылманшылық жолын таңдап алды.

Белгілі ғалым Қайым Мұхамедханов айтқандай: «Бізге келген Ислам діні арғы аталарымыздың тәңірлік әдет-ғұрпымен, халқымыздың менталитетімен табиғи үйлесіп кетеді. Біздің бұрынғы билеріміз: «Құдайдан қорықпаған ханнан қорықпайды, ханнан қорықпаған, заңнан қорықпайды», – дейді екен. Меніңше, табиғаттың дүлей күшімен ұдайы бетпе-бет келіп, тай-таласта жүрген көшпелі қазақтар қарапайым сезім-түйсігімен-ақ Құдайдың бір екеніне көзі жеткен. Халықтың көптеген ырымы, салт-санасы, дәстүрлері Құранның Аллаға мінәжәт ететін аяттарын еске түсіреді». Осылайша діліміз, салтымыз бен дәстүріміз медет тұтқан дініміз Исламмен біте қайнасты, діндегі кейбір араб сөздері тілімізге енді.

Ислам діні – ғаламдық мәдениет пен өркениет жолы. Ислам қандай болсын ұлтқа, дін өкілдеріне қарсы шықпайды және басқаларды бірлікке шақырады. Қайта олармен әлеуметтік деңгейде жақсы қатынаста болуға шықырады. Себебі, Ислам ұлтқа және ұлттық мәселеге қатысты анық әрі берік ұстанымға сүйенеді. Бұл ұстанымның түсіндірмесі – тағдыр концепциясы, яғни, болмыс (Құдай Тағала бізді осылай түрлі нәсілдерге бөліп жаратты). «Ей, адам баласы! Шүбәсіз сендерді бір ер, бір әйелден (Адам, Хауадан) жараттық. Сондай-ақ, бір-біріңді тануларың үшін сендерді ұлттар, рулар қылдық. Шынында Алланың қасында ең ардақтыларың тақуаларың» (49: 13).

Құран аяттарында айтылғандай Алланың Өзі адам баласын ұлттар, ұлыстар, тайпалар етіп жаратты. Демек адам оны өзгерте алмайды. Оны өзгертуге адамны құқығы жоқ, қауқары да жетпейді. Сондықтан да мұсылман ғалымдары осы қағидаттарды басшылыққа ала отырып, адамдардың ұлттарға, тайпаларға бөлінуі ақыр заманға дейін жалғаспақ деп сенеді.

Мұны қағида етіп ұстанған Ислам діні ешбір ұлтты басқа ұлттан үстем, бір нәсілді басқа нәсілден жоғары, бір текті келесі тектен артық немесе жақсырақ деп санамайды.  Бұған қатысты Мұхаммед пайғамбардың да (с.ғ.с.) мынадай хадисі бар: «Арабтың араб еместен артықшылығы бар ма, әлде араб еместің араб алдында артықшылығы бар ма? Немесе қара түстінің ақ түстінің алдында артықшылығы бар ма, әлде керісінше болады ма? Артықшылық тек – тақуалық пен жақсылықта ғана болады!». Сөйтіп, Исламда адамның тегі мен нәсіліне қарағанда рухани жақындық пен тақуалық бірінші орынға тұр.

Өміршеңдігі мың жарым жылдық тәжірибемен дәлелденген ислам этикасы орасан зор өркениеттің негізі. Мұндағы әдептілік қағидалары, жақсылық пен жамандық анықтамалары, ізгілік, мейірім мен жұмсақтық, кешірім, қайырымдылық, жомарттық, үлкенге құрмет кішіге ізет, ата-ана қадірі, үй алма көрші ал, кісі ақысы, құдайы қонақ, дүние мен ақырет, сауап пен обал, жақсылыққа шақыру, жамандықтан қайтару сынды адамгершілік құндылықтар мен діни ұғымдар қазақ халқының ділінде, салты мен дәстүрінде берік орын тепкен. Оның жан дүниесін байытып, халықтан шыққан абыз даналар, ұлы ойшылдарға «кемел адам» бейнесін сомдатты.

«Атымды адам қойған соң, қайтып надан болайын?» – деп жырлаған Абай атамыздың қара сөздеріндегі «адам бол», «толық адам» ұғымдары дін Исламдағы «инсанун кәмилун» (кемел адам) тұжырымдамасын түсіндіреді. Исламдағы кемел адам – рухани бай адам. Ол өзгеге жамандық ойламайды, жетімді жылатпайды, кісінің ақысын жемейді, үлкеннен бата, ата-анадан разылық алады. Жарына адал, досқа берік, жарлыға жәрдем береді, кішіге құрмет қылады, аманатқа қиянат жасамайды, сөзінде тұрады, отанды сүйеді және т.б. Бір сөзбен айтқанда, әрбір адам – жақсы көретін үлгілі тұлға.

Дін Исламның құндылықтары, мұсылман әлемі мәдениетінің өзегі және мұсылман үмбетінің ар-ұжданының айнасы. Ислам жай ғана ережелер жиынтығы ғана емес, оның ішінде жүздеген ұлттар мен этностардың мәдениеттері мен дәстүрлері бар.  Ислам діні – мәдени дәстүр ретінде жер бетіндегі ұлттардың этникалық болмысын жоққа шығармайды, керісінше, оны қамтып жатады. Жергілікті халықтың дініне айналған Ислам сол елдің салты мен дәстүрін алып, ділімен біте қайнасады. Мысалы, жоғарыда аталған адамгершілік құндылықтар мен діни ұғымдардың барлығы да толық қазақ халқының ділінде бар дүниетаным. Бұл – ұлттық діл мен діни құндылықтардың өзара үйлесімдігіне, олардың біте қайнасып жатқанына  айқын дәлел.

 

 

Жалғас САДУАХАСҰЛЫ,

 философия ғылымдарының кандидаты, дінтанушы

Толығырақ ...

Жүректің ашық әрі жасырын садақасы

Кішкене ғана ауылда бір ұста өмір сүрген екен. Ол ағаштан ойып небір заттар жасайтын еді. Ол ағаш тақтайларға әдемілеп суреттер оятын да оны қымбат бағада сатып күн көретін. 

Бір күні шеберханаға сол ауылда тұратын кедей қарт келеді. «Тынбай жасап жүрген ісіңнің табысы да жақсы, алайда табысың көп бола тұра кедей-кепшікке көмек бермейсің. Ана қасапшыға қарашы, жалақысы аз болса да күн сайын бір тілім ет болса да мұқтажға береді»,- дейді.

Ұста әлгі кісіге қарап үнсіз тұра береді. Аузынан сөз ала алмаған қарт ашуланып шығып кетеді.

Толығырақ ...

ЕКПЕ – ҚОҒАМҒА ОРТАҚ МӘСЕЛЕ немесе екпе алуды міндеттеу керек пе?

Бүгінде «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң жобасы кеңінен талқылануда. Аталмыш заң жобасы 13 заңнамаларға енгізілетін 47 өзгерістерден құралады.

Толығырақ ...

Дін саласындағы мемлекеттік саясат тұжырымдамасы – дер кезінде қабылданған құжат

Бүгінде әлем елдерінде дін мен оның құндылықтарының халық пен қоғам өміріндегі орнының маңызы артып отырғанын көріп отырмыз. Дін мемлекеттің негізін құраушы ең маңызды фактордың бірі болғандықтан, ішкі тұрақтылықтың да кепілі.

Әлемдегі діннің дүмпуі Қазақстанды да айналып өткен жоқ. Тәуелсіз қазақ елінде діни жаңғыру үдерісі ұлттық дәстүр мен құндылықтардың қоғам өміріндегі рөлінің артуынан және жастар арасында діндарлық деңгейінің өсуінен байқалады. Мысалы, мешітке барып жатқан жамағаттың 70 пайыздан астамы жастар десек қателеспейміз. Ғаламтор желісіндегі діни сайттардың оқырмандары, фейсбук (facebook), вк (vk), инстаграм (instagram), твитер (twitter) сияқты т.б. әлеуметтік желілердегі діни топтардың басым бөлігі тағы жас буын. Желіде діни мазмұндағы мақалалар мен әңгімелерді, діни мәтіндер мен аят-хадистерді, фатуаларды (діни шешімдер мен үкімдерді) бір-бірімен бөлісетін де осы – жастар.

Толығырақ ...

ПАЙҒАМБАР (с.ғ.с) ОРНАТҚАН ДІНАРАЛЫҚ КЕЛІСІМ

Пайғамбардың (с.ғ.с.) басқа дін өкілдерімен жасаған қарым-қатынасын Құрандағы: «Кафирун» сүресіндегі «Сендерге өз діндерің маған өзімнің дінім» аяты анық баяндайды. Ол замандарда Араб жазирасының халықтары түрлі дінді ұстанды. Олардың арасында христиандар, яхудилер, отпарастар, пұтпарастар және сол сияқты т.б. сенім ұстанушылар болды. Пайғамбардың осы замандарда басқа дін адамдарына көрсеткен толеранттылығы парасатты адам үшін үлкен ғибрат.

Толығырақ ...

Ата-анаға құрмет – дінге құрмет

Адамның ғұмыры – шектеулі. Әрі барса, жүз жылдан аспайды. Бірақ қамшының сабындай жалған дүниеде не болып, не қоймай жүр? Әсіресе, отбасылық өмірде небір асыл құндылықтардың бағасы бір тиыннан аспауда. Мысалы, әке орны төрде дейміз. Алайда көпшіліктіңбәрі өз әкесін төріне отырғызып сыйлап жүр ме? Сыйлау былай тұрсын, құлындай жұмсап жүрген жетесіздер жоқ емес.

Толығырақ ...

МҰСЫЛМАН КӘСІПКЕРГЕ ТӘН 7 СИПАТ

Ислам діні мұсылмандардың жалқауланып «Алма піс, аузыма түс» деп жата бермей, маңдай терін төгіп еңбек етуге, отбасы, ошақ қасының ризық-несібесін іздеуге шақырады. Шақырып қана қоймай, адал ризықтың жөн-жосығын, тәртіп, әдебін де тәптіштеп түсіндіріп береді. Қиямет күніне дейін мұсылман жұртшылығы шариғаттың осындай нұсқаулығымен жүріп-тұратын болады.

Толығырақ ...
Осы RSS каналға жазылу